ДАХИН ТӨЛӨВЛӨЛТИЙН ИРЭЭДҮЙН ЧИГ ХАНДЛАГА: ИРГЭДЭД ЭЭЛТЭЙ, НОГООН, ТОГТВОРТОЙ ХОТЫН ХӨГЖИЛ

Дэлхийн хотуудын туршлагаас харахад дахин төлөвлөлт нь зөвхөн хуучирсан барилгыг шинэчлэх бус, иргэдийн амьдрах орчны чанарыг сайжруулах, хотын дэд бүтцийг цогцоор хөгжүүлэх, байгаль орчинд ээлтэй, хүртээмжтэй хотыг бий болгох үйл явц болон өргөжиж байна.

Хотжилт эрчимжиж, хүн амын төвлөрөл нэмэгдэхийн хэрээр хотуудын өмнө хуучирсан барилга байгууламж, инженерийн дэд бүтцийн хүрэлцээ, ногоон байгууламжийн хомсдол, замын хөдөлгөөний ачаалал зэрэг олон асуудал тулгарч байна. Эдгээр сорилтыг шийдвэрлэхэд дахин төлөвлөлт чухал үүрэгтэй бөгөөд өнөөдөр дэлхийн хотууд барилга байгууламжийг шинэчлэхээс гадна тухайн орчны нийгэм, эдийн засаг, байгаль орчны асуудлыг хамтад нь шийдвэрлэхэд анхаарч байна.

НҮБ-ын Хүн амын нутагшил, суурьшлын хөтөлбөр (UN-Habitat)-өөс гаргасан судалгаа, зөвлөмжүүдэд хотын дахин төлөвлөлтийг иргэдийн оролцоо, орон сууцны хүртээмж, нийтийн үйлчилгээ, тогтвортой хөдөлгөөн болон хүрээлэн буй орчны сайжруулалттай уялдуулан хэрэгжүүлэхийн ач холбогдлыг онцолдог. Энэ хүрээнд дахин төлөвлөлтийн цаашдын чиг хандлагыг дараах таван үндсэн чиглэлээр авч үзэж болно.

1. Барилгаас илүү амьдрах орчныг цогцоор нь шинэчлэх

Дахин төлөвлөлтийн уламжлалт ойлголтод хуучирсан барилгыг буулгаж, оронд нь шинэ орон сууц барих асуудал гол байр суурь эзэлдэг байв. Харин орчин үеийн хот байгуулалтын чиг хандлагаар тухайн бүс нутгийн нийтийн эзэмшлийн талбай, ногоон байгууламж, явган хүний зам, амралт, чөлөөт цагийн орчин, үйлчилгээний хүртээмжийг хамтад нь төлөвлөхийг чухалчилж байна.

Үүний нэг жишээ бол БНСУ-ын Сөүл хотын Seoullo 7017 төсөл юм. Анх 1970 онд баригдсан авто замын гүүрэн байгууламжийг 2017 онд явган хүний зам, ногоон байгууламж бүхий олон нийтийн орон зай болгон шинэчилжээ. Ингэснээр өмнө нь автомашины хөдөлгөөнд зориулагдаж байсан байгууламжийг иргэд алхах, амрах, хотын орчныг мэдрэх боломжтой орон зай болгон өөрчилсөн байна. Түүнчлэн уг байгууламжийг ойр орчмын гудамж, талбайтай холбосноор хотын төвийн явган зорчигчдын хөдөлгөөнийг дэмжих зорилготой байв. https://english.seoul.go.kr/seoullo-7017/

Энэ жишээ нь дахин төлөвлөлтийн хүрээнд зөвхөн барилгын тоо, талбайг нэмэгдүүлэх бус, иргэдийн өдөр тутам ашиглах орон зайн чанарыг сайжруулах боломжтойг харуулж байна.

Улаанбаатар хотын хувьд орон сууцны хорооллыг шинэчлэхдээ хүүхдийн тоглоомын талбай, ногоон байгууламж, явган хүний аюулгүй зам, автомашины зогсоол, амралтын талбай болон нийтийн үйлчилгээний хүртээмжийг цогцоор нь шийдвэрлэх шаардлагатай. Ингэснээр дахин төлөвлөлтийн үр дүн нь зөвхөн шинэ барилга байгууламжаар бус, иргэдийн амьдрах орчинд бий болсон бодит өөрчлөлтөөр хэмжигдэх боломжтой.

2. Оршин суугчдын эрх ашиг, оролцоонд суурилсан дахин төлөвлөлт

Дахин төлөвлөлтийн төсөл нь иргэдийн амьдралын орчин, өмч хөрөнгө, өдөр тутмын хэв маягт шууд нөлөөлдөг. Тиймээс оршин суугчдын санал хүсэлтийг сонсох, мэдээллийг ил тод хүргэх, эрх ашгийг хамгаалах нь төслийн тогтвортой хэрэгжилтийн чухал нөхцөл юм.

Сингапур улс нийтийн орон сууцны хорооллын шинэчлэлд зөвхөн барилгын засвар, тохижилтоор хязгаарлагдахгүйгээр иргэдийн хэрэгцээ, хүртээмж, хамтын амьдрах орчныг анхаарч ирсэн. Тус улсын Орон сууц, хөгжлийн зөвлөл (HDB)-ийн хэрэгжүүлдэг Neighbourhood Renewal Programme хөтөлбөрөөр оршин суугчдын оролцоотойгоор хорооллын орчин, нийтийн байгууламжийг сайжруулах боломжийг бүрдүүлдэг. Мөн хуучирсан орон сууцны засвар, цахилгаан шатны шинэчлэл, ахмад настанд ээлтэй орчныг бүрдүүлэх зэрэг өөр өөр хэрэгцээнд чиглэсэн хөтөлбөрүүд хэрэгжүүлдэг. https://www.hdb.gov.sg/managing-my-home/upgrading-and-redevelopment

Энэ туршлагаас харахад оршин суугчдын оролцоо гэдэг нь зөвхөн төслийн талаар мэдээлэл өгөх бус, тэдний хэрэгцээ, саналд үндэслэн шийдлийг боловсруулах үйл явц юм.

Монгол Улсад дахин төлөвлөлтийн төсөл хэрэгжүүлэхдээ иргэдтэй тогтмол уулзах, төслийн үе шат, хугацаа, орон сууцны нөхцөл, нүүлгэн шилжүүлэлт болон холбогдох зохицуулалтын талаар ойлгомжтой мэдээлэл өгөх нь чухал. Мөн санал, гомдлыг бүртгэж, шийдвэрлэлтийн явцыг эргэх холбоотой мэдээлэх нь иргэдийн итгэлийг нэмэгдүүлэхэд дэмжлэг болно.

Ингэснээр дахин төлөвлөлт нь зөвхөн барилга угсралтын ажил бус, иргэдийн эрх ашигт нийцсэн хамтын хөгжлийн үйл явц болох юм.

3. Ногоон, эрчим хүчний хэмнэлттэй, уур амьсгалд тэсвэртэй хотын хөгжил

Уур амьсгалын өөрчлөлт, эрчим хүчний хэрэглээ, агаарын бохирдол зэрэг асуудал нь хотын хөгжлийн бодлогод улам бүр чухал байр суурь эзэлж байна. Үүнтэй холбоотойгоор дахин төлөвлөлтийн төслүүдэд барилгын дулаан алдагдлыг бууруулах, эрчим хүчний хэрэглээг оновчтой болгох, ногоон байгууламжийг нэмэгдүүлэх, хур тунадасны усыг зохистой зайлуулах шийдлүүдийг тусгах чиг хандлага ажиглагдаж байна.

НҮБ-ын Хүн амын нутагшил, суурьшлын хөтөлбөрөөс хотын дахин төлөвлөлтийг тогтвортой хөгжлийн зорилтуудтай уялдуулахдаа орон сууцны хүртээмж, дэд бүтэц, байгаль орчин, нүүрстөрөгчийн ялгарал болон амьдрах орчны чанарыг хамтад нь авч үзэхийг зөвлөсөн байдаг. https://unhabitat.org/urban-regeneration-for-localizing-the-sustainable-development-goals

Улаанбаатар хотын хувьд өвлийн улирлын хүйтэн нөхцөл, барилгын дулаан алдагдал, эрчим хүчний хэрэглээг харгалзан дахин төлөвлөлтийн төслүүдэд дулаан тусгаарлалт сайтай барилгын хийц, эрчим хүчний хэмнэлттэй тоног төхөөрөмж, ногоон байгууламж, явган хүний тав тухтай орчныг төлөвлөх нь ач холбогдолтой.

Түүнчлэн ногоон байгууламжийг зөвхөн барилгын гаднах чимэглэл гэж үзэхгүйгээр иргэдийн амралт, салхины нөлөөлөл, хөрсний ус шингээлт, орчны тоосжилтыг бууруулах зэрэг олон талын ач холбогдолтой орон зайн нэг хэсэг болгон төлөвлөх шаардлагатай.

Ийм шийдлүүдийг төслийн эхний шатнаас тусгаснаар ашиглалтын зардлыг бууруулах, орчны чанарыг сайжруулах, урт хугацаанд тогтвортой ашиглах боломжтой хотын орчныг бүрдүүлэхэд дэмжлэг үзүүлнэ.

4. Нийтийн тээвэр, явган хөдөлгөөнд түшиглэсэн төлөвлөлт

Хотын дахин төлөвлөлтийн өөр нэг чухал чиглэл бол орон сууц, нийтийн тээвэр, сургууль, цэцэрлэг, худалдаа үйлчилгээ болон ажлын байрыг хооронд нь уялдуулан төлөвлөх явдал юм. Ингэснээр иргэд өдөр тутмын хэрэгцээгээ хангахын тулд хол зайд зорчих шаардлага багасаж, нийтийн тээврийн хэрэглээ болон явган хөдөлгөөнийг дэмжих нөхцөл бүрдэнэ.

Нийтийн тээвэрт түшиглэсэн хөгжлийн зарчим (Transit-Oriented Development) нь нийтийн тээврийн буудал, зангилаа орчимд явган зорчих боломжтой, үйлчилгээ төвлөрсөн, олон зориулалттай орчныг бий болгоход чиглэдэг.

Энэ зарчмыг дахин төлөвлөлтөд ашиглахдаа зөвхөн орон сууцны нягтралыг нэмэгдүүлэх бус, нийтийн тээврийн бодит хүчин чадал, замын сүлжээ, явган хүний аюулгүй байдал, сургууль цэцэрлэгийн хүртээмж болон авто зогсоолын хэрэгцээг хамтад нь тооцох шаардлагатай.

Улаанбаатар хотын хувьд дахин төлөвлөлтийн бүсүүдийг нийтийн тээврийн чиглэл, буудлын хүртээмж болон инженерийн дэд бүтцийн хүчин чадалтай уялдуулах нь хотын төвлөрөл, замын хөдөлгөөний ачааллыг зохистой удирдах нэг боломж юм. Мөн орон сууцны хорооллын доторх явган зам, дугуйн зам, сургууль цэцэрлэгт хүрэх аюулгүй маршрут, өдөр тутмын үйлчилгээний байршлыг нэгдсэн байдлаар төлөвлөх нь чухал.

Ингэснээр дахин төлөвлөлтийн үр дүн нь зөвхөн орон сууцны хангамжийг нэмэгдүүлэхээс гадна иргэдийн цаг хугацаа, хөдөлгөөний аюулгүй байдал, хотын үйлчилгээний хүртээмжийг сайжруулахад чиглэнэ.

5. Ил тод мэдээлэл, технологи, хамтын ажиллагаанд суурилсан хэрэгжилт

Дахин төлөвлөлтийн төслүүд олон талын оролцогчтой, олон үе шат дамждаг тул мэдээллийн нэгдсэн зохион байгуулалт, ил тод байдал, мэргэжлийн уялдаа чухал байдаг. Цаашид хот байгуулалтын мэдээллийн сан, газар ашиглалт, инженерийн шугам сүлжээ, барилгын төлөв байдал, иргэдийн санал хүсэлтийг нэгтгэн ашиглах нь төлөвлөлтийн шийдвэрийг бодит мэдээлэлд тулгуурлан гаргахад тусална.

Тухайлбал, газарзүйн мэдээллийн систем (GIS)-ийг ашиглан барилга байгууламжийн байршил, дэд бүтцийн хүртээмж, нийтийн үйлчилгээний байршил, ногоон байгууламжийн тархалтыг зураглан харуулах боломжтой. Харин барилгын мэдээллийн загварчлал (BIM) нь зураг төсөл, барилгын хийц, инженерийн системийн мэдээллийг уялдуулан боловсруулахад ашиглагддаг.

Эдгээр технологийг ашиглахдаа мэдээллийн үнэн зөв байдал, байгууллага хоорондын мэдээлэл солилцоо, иргэдийн хувийн мэдээллийн хамгаалалтыг мөн анхаарах шаардлагатай.

Улаанбаатар хотын дахин төлөвлөлтийн хүрээнд төслийн явц, төлөвлөлтийн үе шат, хэрэгжилтийн хугацаа, иргэдийн санал хүсэлтийн шийдвэрлэлтийг ойлгомжтой, тогтмол мэдээлдэг тогтолцоог хөгжүүлэх нь чухал. Мөн төр, хувийн хэвшил, мэргэжлийн байгууллага, оршин суугчдын хамтын ажиллагааг сайжруулах нь төслийн хэрэгжилтийг илүү зохион байгуулалттай болгоно.

Ингэснээр технологи нь зөвхөн зураг төсөл боловсруулах хэрэгсэл бус, төлөвлөлтөөс хэрэгжилт хүртэлх үйл явцыг уялдуулах, мэдээллийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, шийдвэр гаргалтын чанарыг сайжруулах боломж болж чадна.

Дүгнэлт

Дэлхийн хотуудын туршлагаас харахад дахин төлөвлөлтийн ирээдүйн чиг хандлага нь барилга байгууламжийг шинэчлэхээс илүү өргөн хүрээг хамарч байна. Амьдрах орчныг цогцоор сайжруулах, оршин суугчдын эрх ашиг, оролцоог хангах, ногоон хөгжилд чиглэх, нийтийн тээврийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, технологи болон хамтын ажиллагааг ашиглах нь цаашдын хөгжлийн чухал чиглэлүүд юм.

Улаанбаатар хотын хувьд эдгээр чиглэлийг тухайн бүс нутгийн онцлог, инженерийн дэд бүтцийн хүчин чадал, иргэдийн хэрэгцээ, санхүүжилтийн боломж болон хот байгуулалтын бодлоготой уялдуулан хэрэгжүүлэх шаардлагатай.

Дахин төлөвлөлтийн бодит үр дүн нь зөвхөн хэдэн барилга шинээр баригдсанаар хэмжигдэхгүй. Харин иргэд аюулгүй, тав тухтай орчинд амьдрах боломж хэрхэн нэмэгдсэн, нийтийн үйлчилгээний хүртээмж хэрхэн сайжирсан, хотын орчин урт хугацаанд хэр тогтвортой хөгжиж байгаагаар тодорхойлогдоно. Иймээс дахин төлөвлөлтийн цаашдын зорилго нь шинэ барилга байгууламж бий болгохын зэрэгцээ иргэдийн амьдралын чанарыг дээшлүүлсэн, хүртээмжтэй, тогтвортой хотын орчныг бүрдүүлэхэд чиглэх учиртай.

Бэлтгэсэн: Б.Энхжин