“Эмшерийн ногоон хувьсгал”

Германы Рурын бүс нутаг нэгэн цагт Европын нүүрс, гангийн үйлдвэрлэлийн гол төвүүдийн нэг байлаа. Олон арван жилийн турш уурхай, гангийн үйлдвэрүүд бүс нутгийн эдийн засгийг авч явсан ч үйлдвэрлэл буурснаар асар том үйлдвэрийн талбай, уурхайн үлдэгдэл, ашиглалтаас гарсан төмөр зам болон бохирдсон усан систем хотуудын дунд үлджээ. Тухайн үед Эмшер гол нь байгалийн гол гэхээсээ илүү аж үйлдвэрийн бохир усыг зайлуулах зориулалттай задгай суваг болон хувирсан байв.

Ийнхүү нүүрс, гангийн үйлдвэрлэл буурсан нь зөвхөн ажлын байрны асуудал биш, бүхэл бүтэн бүс нутгийн ирээдүйн асуудал болжээ. Хуучин үйлдвэрийн газрууд эзгүйрч, байгаль орчин доройтож, хотуудын хоорондын орон зай ашиглалтаас гарсан талбайгаар дүүрсэн байна. Энэ нөхцөлд Германы Хойд Рейн-Вестфалийн муж 1989 онд International Building Exhibition Emscher Park буюу IBA Emscher Park хөтөлбөрийг эхлүүлжээ.

Энэ нь нэг хотын нэг парк байгуулах төсөл байгаагүй. Харин 17 хотыг хамарсан бүс нутгийн хэмжээний дахин төлөвлөлт байв. 10 жилийн хугацаанд 800 км²-ээс илүү талбайд 117 төсөл хэрэгжүүлж, аж үйлдвэрийн хуучин бүсийг экологийн хувьд сэргээхээс гадна эдийн засаг, соёл, нийгмийн шинэ боломжуудыг бий болгохыг зорьжээ.

Төслийн хамгийн том өөрчлөлтийн нэг нь Эмшер голын экологийн сэргэлт байв. Аж үйлдвэржилтийн үед голын байгалийн тогтолцоо их хэмжээгээр өөрчлөгдөж, бохир ус зайлуулах суваг болсон байсан бол 1990-ээд оноос гол болон түүний цутгалуудыг байгалийн хэлбэрт нь ойртуулах урт хугацааны ажил эхэлжээ. Бохир усыг хаалттай шугамаар дамжуулж, голын усны урсгал болон эргийн орчныг үе шаттайгаар сэргээх болсон байна.

Гэхдээ Эмшерийн төсөл зөвхөн голыг цэвэрлэхээр хязгаарлагдсангүй. Хуучин үйлдвэрийн талбайг устгалгүйгээр шинэ зориулалтаар ашиглах нь гол зарчим болсон юм. Үйлдвэрийн барилга, уурхайн байгууламж, овоолгуудыг бүгдийг нь нураахын оронд заримыг нь хадгалж, парк, соёлын төв, аялал жуулчлалын байгууламж, арга хэмжээний талбай болгон хувиргажээ. Өөрөөр хэлбэл, аж үйлдвэрийн өнгөрсөн үеийг арилгахын оронд түүнийг бүс нутгийн шинэ дүр төрхийн нэг хэсэг болгосон байна.

Үүний хамгийн тод жишээний нэг нь Duisburg-Nord Landscape Park юм. Хуучин гангийн үйлдвэрийн талбайг бүхэлд нь нураахын оронд үйлдвэрийн өндөр зуух, төмөр хийц, агуулах зэрэг бүтцүүдийг хадгалж, тэдгээрийн эргэн тойронд ногоон байгууламж, явган болон дугуйн зам, амралт, спортын орон зай бий болгосон байна. Ингэснээр өмнө нь үйлдвэрийн зориулалттай байсан газар хотын иргэдийн чөлөөт цаг, аялал жуулчлалын шинэ орчин болжээ.

Мөн бүс нутгийн хэмжээнд Emscher Landscape Park бий болсон нь төслийн хамгийн том үр дүнгийн нэг юм. Хуучин үйлдвэрийн эзгүй талбайнуудыг ногоон байгууламж болгон холбож, парк, усан суваг, явган болон дугуйн зам бүхий томоохон ландшафтын сүлжээ бий болгожээ. Тухайн үеийн IBA-ийн төлөвлөгөөнд 75 гаруй км урт ногоон бүтцийн сүлжээг хөгжүүлж, хуучин үйлдвэрийн болон төмөр замын талбайг шинэ нийтийн орон зайтай холбосон байна.

Энд нэг сонирхолтой зарчим хэрэгжсэн нь “хуучныг заавал устгаж байж шинэ бүтээн байгуулалт хийх шаардлагагүй” гэсэн ойлголт юм. Өмнө нь хотын хөгжлийн саад гэж тооцогдож байсан үйлдвэрийн барилга, уурхайн овоолго, төмөр замын үлдэгдэл нь дахин төлөвлөлтийн дараа тухайн газрын түүх, соёлын өв болон хувирчээ. Зарим уурхайн овоолго хүртэл хотын шинэ дурсгалт газар, харах цэг болсон байна.

Тухайлбал Bottrop хотын Tetraeder нь хуучин нүүрсний уурхайн хаягдлын овоолгын орой дээр байгуулсан 50 метр өндөр ган хийцтэй байгууламж бөгөөд өнөөдөр бүс нутгийн танигдахуйц дурсгалт газар болжээ. Энэ мэт шийдлээр үйлдвэрийн бүсийн түүхийг нуух биш, харин шинэ аялал жуулчлалын бүтээгдэхүүн болгон ашигласан байна.

Эмшерийн дахин төлөвлөлтийн өөр нэг онцлог нь 17 хот тус тусдаа биш, нэг бүс нутаг гэсэн ойлголтоор хамтран ажилласан явдал юм. Нийтийн ногоон байгууламж, дугуйн зам, усны систем, хуучин үйлдвэрийн дурсгалуудыг хот хооронд холбосноор нэг хотын парк бус, бүхэл бүтэн бүс нутгийн экологийн сүлжээ бий болжээ.

Энэ өөрчлөлт эдийн засгийн хувьд ч шинэ боломж авчирсан. Өмнө нь үйлдвэр байсан газруудад үйлчилгээ, бизнес, соёл, аялал жуулчлалын шинэ үйл ажиллагаа хөгжиж эхэлжээ. Хуучин үйлдвэрийн барилга байгууламжууд арга хэмжээ, спорт, соёлын зориулалтаар ашиглагдаж, аж үйлдвэрийн өв нь Рурын бүс нутгийн аялал жуулчлалын гол онцлогийн нэг болсон байна.

Эмшерийн өөрчлөлт өнөөдөр ч үргэлжилж байна. 2021 оны сүүлчээс Эмшер гол руу ахуйн бохир ус шууд ордог байхаа больж, голын экологийн сэргэлтийн томоохон үе шат дууссан гэж Рурын бүс нутгийн байгууллага мэдээлжээ. Гэхдээ голын экосистем, орчныг бүрэн сэргээх ажил нь хэдэн арван жилийн хугацаатай үргэлжилсэн урт хугацааны үйл явц хэвээр байна.

Энэ төслийн хамгийн том сургамж нь дахин төлөвлөлтийг зөвхөн барилга барих асуудал гэж хараагүйд оршино. Энд байгаль орчны сэргэлт, хуучин үйлдвэрийн өвийг хадгалах, нийтийн орон зай бий болгох, эдийн засгийн шинэ боломж бүрдүүлэх, аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх ажлыг нэгтгэн хэрэгжүүлсэн байна.

Өмнө нь бохирдол, үйлдвэрлэлийн уналтын бэлгэдэл болж байсан Эмшерийн бүс нутаг өнөөдөр хуучин үйлдвэрийн дурсгал, ногоон байгууламж, голын экосистем, аялал жуулчлал, соёлын үйл ажиллагаа зэрэгцэн орших шинэ хотын ландшафт болжээ. Өөрөөр хэлбэл, Эмшер Паркийн гол санаа нь хуучин аж үйлдвэрийн газрыг арилгах бус, түүний түүхийг хадгалан шинэ амьдралд оруулах явдал байсан юм.

Эх сурвалж

• IBA Emscher Park 
• Landschaftspark Duisburg-Nord – IBA Emscher Park
• Emschergenossenschaft – Emscher Conversion